Hòn Trống Mái là một trong những điểm thú vị nhất, một trong những cảnh đẹp kỳ thú bậc nhất của vùng đất du lịch Sầm Sơn. Hòn Trống Mái tên gọi của hai hòn đá lớn nổi chênh vênh giữa đỉnh Trường Lệ, tựa hình dáng của một đôi chim khổng lồ đang chụm đầu thủ thỉ làm tình. Quan sát ta thấy một hòn có đầu nhọn nằm chồng lên trông giống hình dáng gà trống, hòn đối diện nhỏ hơn, có dáng tựa hình gà mái. Điều kỳ diệu là cái thế chênh vênh của hai khối đá lại vững bền cùng tuế nguyệt, bất luận thời gian trải bao độ phong sương mưa nắng vẫn sừng sững, lồng lộng giữa trời xanh, biển bạc với núi non biển cả quê hương. Bằng trí tưởng tượng bay bổng diệu kỳ người dân nơi đây thổi hồn vào những khối đá có hình dáng đẹp, thơ mộng này thêu dệt nên bao huyền thoại lung linh, lay động lòng người

Chuyện kể rằng: Một năm nọ, nước biển dâng lên cao nhấn chìm cả vùng đất ven biển này vào tàn lụi, chết chóc. Có hai vợ chồng nhà nghèo đã may mắn thoát chết nhờ bám vào cây gạo cao trên núi. Ngày qua ngày, tuy nước biển đã rút nhưng xung quanh chỉ là những vũng đầm lầy chua mặn, một ngọn rau cũng không còn. Đôi vợ chồng chẳng có gì có thể ăn được, chẳng lẽ ở đây cùng nhau chờ chết sao. Thời gian cứ trôi, ngày nay qua ngày khác, một hôm, người chồng thấy con chim diều hâu lượn vòng trên núi đoán chắc có gì đấy trên núi có thể ăn được. Anh gắng gượng leo lên mong tìm thấy chút gì ăn được để vợ chồng cầm cự qua cơn đói. Người vợ ở lại ngóng đợi mãi không thấy chồng quay về, linh tính mách bảo chuyện chẳng lành, chị đã lê bước lần theo dấu chân đi tìm chồng. Đến chân núi ngửa cổ lên chị thấy một đàn quạ đen đang chao lên, lượn xuống, vừa đập cánh vừa kêu “quạ! quạ!” chị đau đớn rã rời khi nghĩ tới kết cục tang thương của chồng. Người đàn bà bất hạnh dốc hết sức tàn, cố bấu víu vào đá vào cỏ để bò lên đỉnh núi mong được gặp chồng mình lần cuối. Linh cảm của người vợ hiền không sai, khi bò lên đỉnh núi chị thấy chồng mình đã chết tự lúc nào. Thương xót vô hạn, không nói được lời nào người vợ gục xuống bên xác chồng trút hơi thở cuối cùng.

Sự gắn bó thủy chung và kết cục đau thương của đôi vợ chồng nghèo đã cảm động tới thần tiên. Họ được hóa phép cho đôi vợ chồng thành đôi chim đá để được ngày ngày quấn quýt bên nhau Mãi không xa rời.

Đến kỳ hạn đôi vợ chồng chim ấy phải theo bầy tiên bay về trời. Do gắn bó tha thiết với xóm làng, từ trên cao nhìn ngắm làng mạc núi non biển cả, đôi chim không nỡ rời xa mặt đất nên xin bầy tiên cho họ được ở lại. Bầy tiên chiều theo mong ước của đôi vợ chồng. Nghĩ đến cảnh được vui sống bên nhau trên mảnh đất quê hương họ vô cùng vui sướng. Nhưng để được ở lại họ đã phải đánh đổi, bỗng một cảm giác lạ lùng ập đến, đầu tiên là đôi cánh, rồi đôi chân phút chốc bỗng trở nên nặng nề, cứng nhắc. Đôi vợ chồng chim ấy đã hóa đá rồi, họ phải hóa kiếp lần thứ hai và lần này là mãi mãi để được ở lại với mặt đất quê hương. Phiến đá đó chính là Hòn Trống Mái, còn các hòn đá bên cạnh nhỏ hơn, muôn hình vạn trạng chính là các vật dùng trong gia đình đôi vợ chồng cũng đã hóa đá. Tùy theo trí tưởng tượng của du khách mà đặt tên cho các phiến đá như; Hòn mâm xôi, đĩa thị, con cóc....

Ngoài ra, trong dân gian còn lưu truyền rất nhiều câu chuyện tình yêu khác liên quan đến Hòn Trống Mái. Đã có rất nhiều nhà văn, nhà thơ, chính khách dừng lại nơi đây để chiêm nghiệm, nhiều tác phẩm văn chương nổi tiếng ra đời như: "Tiểu thuyết Trống mái" của Khải Hưng, "Trường ca Trống Mái" của Văn Đắc, "Giữa hai huyền thoại" của Nguyễn Sơn Hòa.....

Nhà thơ Mai Ngọc Thanh khi thăm Hòn Trống Mái đã dâng trào cảm hứng thi sĩ viết nên bài thơ: Tình ca

“Người...

Làm mẫu cho đá

Hay là đá đang tượng hình cho ta

Đá cũng biết

Làm Chồng

Làm Vợ

Nên Sầm Sơn mới có tình ca...”

Hòn Trống Mái, đôi chim đá mà chứa đầy ý nghĩa nhân sinh cao cả. Nó là hun đúc của ước mơ, khát vọng bao đời của nhân dân địa phương về một cuộc sống yên bình, no ấm, hạnh phúc. Là bài ca không bao giờ cũ về tình người, tình yêu, thứ tình cảm sâu nặng ấy, ai chẳng sẵn mang trong tâm hồn, bởi vậy mà từ xưa cho đến bây giờ và mãi tận mai sau, bao nhiêu người vẫn thảng thống dư âm khi lặng ngắm vẻ kỳ thú phong sương của danh thắng Hòn Trống Mái này.

Trên dải đất hình chữ S, theo đánh giá của nhiều du khách khi đến đây: Có lẽ, Hòn Trống Mái Sầm Sơn là biểu tượng cho tình yêu, lòng chung thủy có kích cỡ lớn nhất, vĩ đại nhất. UBND thị xã Sầm Sơn đã phác họa hình ảnh Hòn Trống Mái và những con thuyền trở thành Logo biểu tượng của du lịch Sầm Sơn. Năm 1962 Bộ Văn hóa – Thông tin đã công nhận Hòn Trống Mái trong quần thể di tích trên núi Trường lệ là di tích - danh thắng cấp quốc gia.